(TAP) - Hơn 2.500 năm trước, tại vùng đất Sarnath, Đức Phật đã thuyết bài pháp đầu tiên sau khi giác ngộ, đặt nền móng cho sự hình thành Tăng đoàn. Ngày nay, địa điểm linh thiêng này chính thức được UNESCO ghi danh là Di sản thế giới.
Sarnath tọa lạc gần thành phố Varanasi, bang Uttar Pradesh, miền Bắc Ấn Độ, là một trong bốn địa điểm hành hương quan trọng nhất của Phật giáo, bên cạnh Lumbini, Bodh Gaya và Kushinagar. Theo Phật giáo, Đức Phật giác ngộ tại Bodh Gaya rồi rời đi, tìm đến Sarnath (trước đó có tên gọi Isipatana hoặc Lộc Uyển) để gặp lại năm anh em Kiều Trần Như từng đồng hành cùng ngài trên hành trình tu tập. Tại đây, Đức Phật thuyết giảng kinh Chuyển Pháp luân, trình bày những giáo lý nền tảng như con đường Trung đạo, Tứ Thánh đế và Bát chánh đạo. Bài pháp đánh dấu lần đầu tiên giáo pháp của Ngài được truyền giảng tới những người khác kể từ thời điểm thành đạo. Sau bài pháp đầu tiên, Kiều Trần Như cùng bốn người đồng hành trở thành những đệ tử đầu tiên của Đức Phật. Từ đây, cộng đồng những người tu hành theo giáo pháp dần hình thành, đặt nền móng cho Tăng đoàn.
Di tích Phật giáo Sarnath của Ấn Độ được UNESCO công nhận là Di sản thế giới. Nguồn: whc.unesco.org
Nếu Bodh Gaya gắn với khoảnh khắc Đức Phật giác ngộ, thì Sarnath lại đánh dấu thời điểm những tư tưởng ấy bắt đầu truyền trao đến người khác. Qua nhiều thế kỷ, Sarnath phát triển thành một trung tâm Phật giáo quan trọng. Những phế tích còn tồn tại hôm nay phần nào phản ánh quy mô và sức ảnh hưởng từng hiện diện tại vùng đất này. Nổi bật nhất trong quần thể khảo cổ có đại tháp Dhamek, nền móng tháp Dharmarajika, tàn tích tu viện Mulagandhakuti và tháp Chaukhandi. Mỗi công trình mang một lớp ký ức về quá trình phát triển của Phật giáo tại Ấn Độ. Sarnath gắn chặt với triều đại Maurya và vua A Dục - vị quân chủ có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy Phật giáo phát triển tiểu lục địa Ấn Độ. Tại khu di tích, các nhà khảo cổ từng phát hiện đầu trụ đá sư tử Sarnath, kiệt tác nghệ thuật cổ đại gồm bốn con sư tử quay lưng vào nhau.
Hình tượng ấy về sau trở thành mẫu hình cho Quốc huy Ấn Độ, biến một tác phẩm đặt giữa không gian Phật giáo cổ đại thành biểu tượng quốc gia của Ấn Độ hiện đại. Sarnath cũng đã trải qua những giai đoạn thăng trầm. Từ khoảng thế kỷ XII, trung tâm Phật giáo này dần suy tàn. Nhiều công trình bị phá hủy, chôn vùi theo thời gian. Mãi đến thời kỳ cận đại, giới khảo cổ mới bắt đầu khai quật và dần hé lộ quy mô của quần thể từng tồn tại nơi đây.
Ngày nay, những gì còn lại ở Sarnath tạo nên một không gian đặc biệt: các ngôi tháp cổ, nền móng tu viện, những mảnh điêu khắc và dấu tích khảo cổ cùng tồn hiện diện trên vùng đất đã chứng kiến một trong những thời khắc quan trọng nhất của lịch sử Phật giáo. Quần thể di sản trải rộng khoảng 8,05 ha, vùng đệm xung quanh rộng 72,2 ha, bao gồm khu khảo cổ Sarnath và tháp Chaukhandi.
Khu khảo cổ Sarnath gắn với lịch sử hình thành và phát triển Phật giáo. Nguồn: whc.unesco.org
Mới đây nhất, tại kỳ họp lần thứ 48 ở Busan, Hàn Quốc diễn ra ngày 28/7, Ủy ban Di sản thế giới UNESCO quyết định đưa Sarnath vào Danh mục Di sản thế giới mang các giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa và tôn giáo. Việc ghi danh Sarnath không chỉ công nhận giá trị của một quần thể khảo cổ cổ đại, mà còn đưa một địa điểm gắn với bước ngoặt quan trọng trong lịch sử Phật giáo vào danh sách những di sản có giá trị toàn cầu.
Thanh Nghi
