(TAP) - UNESCO vừa chính thức ghi danh Chùa Wat Phra Mahathat Woramahawihan tại tỉnh Nakhon Si Thammarat (miền Nam Thái Lan) vào danh sách Di sản thế giới năm 2026. Công trình được vinh danh nhờ giá trị kiến trúc, nghệ thuật; đồng thời được đánh giá là một “di sản sống” - nơi gìn giữ các nghi lễ, tập quán tâm linh lâu đời.
Theo hồ sơ UNESCO, Wat Phra Mahathat tọa lạc tại bán đảo Thái Lan - khu vực từng giữ vai trò quan trọng trong mạng lưới giao thương giữa Ấn Độ Dương, Thái Bình Dương. Tu viện được hình thành vào thế kỷ VIII trên nền một đền thờ Hindu có niên đại từ thế kỷ V - VIII, trước khi phát triển thành trung tâm tôn giáo quan trọng bậc nhất của vùng. Quần thể kiến trúc tập trung quanh Đại Xá lợi Phật (Buddhavasa), bố trí dựa vào cấu trúc mandala, cùng khu nhà các nhà sư (Sanghavasa) ở phía Bắc, phía Nam. Di tích còn bao gồm bảo tháp, công trình tôn giáo, hai đền thờ cây bồ đề, Bãi biển Pha lê linh thiêng, tòa nhà dân cư thuộc tu viện.
Chùa Wat Phra Mahathat tại Thái Lan được UNESCO ghi danh Di sản thế giới. Nguồn: whc.unesco.org
Vị trí nằm dọc tuyến giao thương xuyên đại dương đã mang dòng chảy truyền thống tôn giáo, nghệ thuật đến ngôi chùa. Ảnh hưởng từ Bà La Môn giáo, Ấn Độ giáo, Phật giáo Đại thừa, Phật giáo Theravada, nghệ thuật Ấn Độ, Trung Java, Sri Lanka, cộng đồng Mon (miền Nam Myanmar) được thể hiện sinh động qua kiến trúc, nghi lễ, tập quán địa phương. Sự giao thoa giữa các truyền thống tôn giáo và nghệ thuật góp phần hình thành bản sắc nghệ thuật riêng biệt, đồng thời tác động tới kiến trúc tôn giáo ở Thái Lan, Malaysia và nhiều khu vực khác ở Đông Nam Á.
Đặc biệt, Wat Phra Mahathat còn đóng vai trò quan trọng trong việc gìn giữ đời sống tâm linh, truyền thống văn hóa địa phương. UNESCO cho biết, sinh hoạt tôn giáo và tập quán tại đây đã duy trì liên tục hơn 1.500 năm, tiêu biểu là truyền thống biên soạn biên niên sử Nakhon Si Thammarat, nghi lễ dâng lễ, quấn vải quanh bảo tháp thờ xá lợi hằng năm, nghệ thuật sân khấu múa Nora đặc trưng miền Nam Thái Lan. Những thực hành này phản ánh mối gắn kết bền chặt giữa di tích với đời sống cộng đồng, góp phần tạo nên giá trị của di tích như một “di sản sống”.
Wat Phra Mahathat Woramahawihan nổi bật với bảo tháp thờ xá lợi và kiến trúc Phật giáo lâu đời tại miền Nam Thái Lan. Nguồn: thailand.prd.go.th
Về công tác bảo tồn, ranh giới di sản được xác định bao gồm công trình tôn giáo, khu nhà tu sĩ, thành phần cảnh quan quan trọng, đi kèm vùng đệm giúp bảo vệ cảnh quan cùng góc nhìn quanh di tích. UNESCO đánh giá địa điểm vẫn bảo đảm tính xác thực vị trí, hình thức, vật liệu, chức năng, truyền thống. Các đợt trùng tu đều tuân thủ việc sử dụng vật liệu, kỹ thuật truyền thống, trong khi tu viện tiếp tục hoạt động, tiếp nối tập quán lâu đời.
Trước đó, Wat Phra Mahathat từng đưa vào Danh sách Di tích Cổ quốc gia Thái Lan năm 1936 và đăng ký Công báo Hoàng gia Thái Lan năm 2024. Công tác bảo vệ di tích tuân theo quy định pháp luật về di tích cổ, cổ vật, tác phẩm nghệ thuật, bảo tàng quốc gia, tăng đoàn. Việc quản lý có sự tham gia của cơ quan nhà nước, tu viện, cộng đồng địa phương, gắn với kế hoạch bảo tồn, phòng ngừa rủi ro, quản lý du lịch văn hóa giai đoạn 2026 - 2030.
Thu Phuong
