(TAP) - Việt Nam có thể bắt đầu suy giảm dân số từ năm 2061 theo kịch bản mức sinh trung bình, thậm chí sớm hơn một thập kỷ nếu tình trạng mức sinh thấp kéo dài. Các chuyên gia cảnh báo, xu hướng già hóa dân số diễn ra nhanh chóng sẽ tạo ra nhiều áp lực đối với thị trường lao động, hệ thống an sinh xã hội và mục tiêu phát triển kinh tế trong những thập kỷ tới.
Việt Nam đối mặt nguy cơ dân số ngừng tăng sau năm 2060. Nguồn: www.nso.gov.vn
Theo Báo cáo Dự báo dân số giai đoạn 2024 - 2074 của Cục Thống kê, Việt Nam được xây dựng ba kịch bản tăng trưởng dân số dựa trên mức sinh thấp, trung bình và cao. Ở kịch bản trung bình, với mức sinh 1,85 con/phụ nữ, dân số vẫn tiếp tục tăng trong những năm tới nhưng tốc độ tăng trưởng sẽ giảm dần, đạt mức 0% vào năm 2060 và bắt đầu chuyển sang tăng trưởng âm từ năm 2061.
Nếu mức sinh giảm xuống còn 1,45 con/phụ nữ, dân số Việt Nam có thể bắt đầu suy giảm từ năm 2051, sớm hơn 10 năm so với kịch bản trung bình. Trong giai đoạn 2069 - 2074, quy mô dân số được dự báo giảm trung bình khoảng 461.000 người mỗi năm. Ngược lại, nếu duy trì được mức sinh thay thế khoảng 2,01 con/phụ nữ, dân số vẫn có thể tiếp tục tăng đến năm 2074 với mức tăng bình quân khoảng 58.000 người mỗi năm.
Việt Nam đang bước vào giai đoạn dân số tăng chậm và có nguy cơ chuyển sang suy giảm. Nguồn: chinhphu.vn
Theo các kịch bản dự báo, quy mô dân số Việt Nam vào năm 2074 lần lượt đạt khoảng 103,9 triệu người ở kịch bản mức sinh thấp, 114,2 triệu người ở kịch bản trung bình và 118,5 triệu người ở kịch bản mức sinh cao. Các chuyên gia nhận định, bất kể kịch bản nào xảy ra, Việt Nam đều đang bước vào giai đoạn tăng dân số chậm và có nguy cơ chuyển sang suy giảm dân số trong tương lai. Mức sinh thấp kéo dài không chỉ làm gia tăng tốc độ già hóa dân số mà còn kéo theo nhiều thách thức về kinh tế - xã hội, từ nguy cơ thiếu hụt lực lượng lao động đến áp lực ngày càng lớn đối với hệ thống y tế, hưu trí và các chính sách an sinh xã hội. Đáng chú ý, Việt Nam đang đứng trước nguy cơ rơi vào tình trạng "già trước khi giàu" khi tốc độ già hóa dân số diễn ra nhanh hơn tốc độ tích lũy nguồn lực kinh tế. Điều này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất lao động và khả năng duy trì đà tăng trưởng trong dài hạn.
Ông Phạm Vũ Hoàng, Phó Cục trưởng Cục Dân số (Bộ Y tế), cho biết xu hướng mức sinh thấp và gia tăng số lượng người cao tuổi là thách thức chung của nhiều quốc gia trên thế giới. Năm 2025, mức sinh của Việt Nam đạt 1,93 con/phụ nữ, tăng nhẹ so với mức thấp kỷ lục của năm trước nhưng vẫn chưa đạt mức sinh thay thế. Bên cạnh đó, mức sinh hiện có sự chênh lệch đáng kể giữa các vùng, miền, đặt ra nhiều thách thức trong công tác quản lý và hoạch định chính sách dân số.
Trước thực trạng này, từ năm 2026, Cục Dân số Việt Nam sẽ đẩy mạnh các chương trình vận động mỗi cặp vợ chồng sinh đủ hai con nhằm duy trì mức sinh hợp lý và bảo đảm cơ cấu dân số bền vững. Đồng thời, Luật Dân số có hiệu lực từ tháng 7/2026 cho phép cá nhân và các cặp vợ chồng chủ động quyết định thời điểm sinh con, số con và khoảng cách sinh phù hợp với điều kiện sức khỏe và kinh tế của gia đình. Bộ Y tế Việt Nam cũng đang nghiên cứu, xây dựng các chính sách hỗ trợ đối với các cặp vợ chồng sinh đủ hai con, trong đó có đề xuất ưu tiên khi mua nhà ở xã hội. Đây được xem là một trong những giải pháp nhằm khuyến khích người dân duy trì mức sinh phù hợp, góp phần bảo đảm sự phát triển cân bằng về dân số trong tương lai.
Ngoc Doan
