(TAP) - Kỳ nghỉ Tết với chuỗi ngày ăn uống phong phú dễ khiến cân nặng tăng nhanh chỉ sau thời gian ngắn. Các chuyên gia cảnh báo, việc tiêu thụ thực phẩm giàu năng lượng kéo dài còn có thể kích hoạt lại nhiều bệnh mạn tính vốn ổn định trước đó.
Những món ăn phổ biến ngày tết. Nguồn: Canva
Tết Nguyên đán là dịp sum họp gia đình, song bánh chưng, thịt kho, món chiên rán, bánh kẹo cùng đồ uống có cồn thường xuất hiện với tần suất dày đặc. Khi khẩu phần vượt quá nhu cầu năng lượng và nhịp sinh hoạt bị đảo lộn (ngủ muộn, ít vận động), cơ thể rơi vào trạng thái dư thừa calo, rối loạn chuyển hóa và tích tụ mỡ nội tạng.
Về mặt sinh lý, sức khỏe phụ thuộc vào ba trụ cột: tiêu hóa - chuyển hóa - đào thải. Chế độ ăn mất cân đối, thiếu chất xơ và vi chất, thừa chất béo bão hòa và đường tinh luyện sẽ làm gián đoạn các quá trình này, dẫn tới mệt mỏi, tăng cân, giảm miễn dịch. Do đó, bữa ăn ngày Tết cần bảo đảm nguyên tắc “đúng - đủ - đều”: cân đối nhóm chất, ưu tiên thực phẩm tươi, tăng rau xanh và trái cây, hạn chế đồ chế biến sẵn và rượu bia.
Không chỉ người lớn, trẻ em cũng đối mặt nguy cơ tăng cân rõ rệt sau kỳ nghỉ Tết - giai đoạn sinh hoạt thường bị xáo trộn mạnh. Những buổi liên hoan kéo dài, thói quen ăn vặt liên tục, ngủ muộn, dậy trễ và giảm vận động ngoài trời tạo nên môi trường thuận lợi cho tích lũy năng lượng dư thừa. Chỉ trong một đến hai tuần, nhiều trẻ có thể tăng thêm 1 - 2kg.
Theo số liệu từ Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF), tỷ lệ thừa cân và béo phì ở trẻ em Việt Nam tăng theo độ tuổi, từ khoảng 7% ở trẻ dưới 5 tuổi lên tới 19% ở nhóm 5 - 19 tuổi. Phần lớn trẻ thừa cân sống ở khu vực thành thị, trong đó trẻ em trai chiếm tỷ lệ cao hơn. Nếu không có biện pháp can thiệp hiệu quả, ước tính đến năm 2030, Việt Nam có thể có khoảng 1,9 triệu trẻ em béo phì.
Số liệu từ Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF)
Trong dịp Tết, các yếu tố nguy cơ thường xuất hiện đồng thời. Trẻ tiêu thụ nhiều bánh chưng, thịt kho, đồ chiên rán, bánh kẹo, nước ngọt - những thực phẩm giàu đường và chất béo. Việc “ăn theo không khí lễ hội” khiến khẩu phần vượt xa nhu cầu năng lượng thực tế. Song song đó, thời gian xem tivi, chơi điện tử hoặc sử dụng thiết bị di động tăng lên, trong khi hoạt động thể chất giảm đáng kể. Nhịp ngủ - thức đảo lộn cũng ảnh hưởng đến hormone điều hòa cảm giác đói và no, làm tăng xu hướng ăn nhiều hơn.
Để hạn chế hệ lụy sau Tết, gia đình cần sớm khôi phục nề nếp sinh hoạt: thiết lập giờ ăn cố định, ưu tiên rau xanh, trái cây tươi, giảm thực phẩm chế biến sẵn và đồ uống có đường; duy trì vận động tối thiểu 60 phút mỗi ngày; bảo đảm trẻ ngủ đủ giấc theo độ tuổi. Những điều chỉnh tưởng chừng nhỏ trong kỳ nghỉ lại có ý nghĩa lớn trong việc bảo vệ sức khỏe lâu dài.
Không chỉ người lớn, trẻ em cũng đối mặt nguy cơ thừa cân rõ rệt. Nguồn: Canva
Tết là thời điểm gắn kết và tái tạo năng lượng, song việc duy trì kỷ luật trong ăn uống và sinh hoạt chính là chìa khóa để niềm vui lễ hội không đi kèm rủi ro sức khỏe.
Hong Xuan