(TAP) - Lễ hội truyền thống đền Mai Bảng (phường Cửa Lò) và “tri thức dân gian về chế biến món ăn từ lươn” - hai di sản tại Nghệ An vừa được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Việt Nam ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Việc này tiếp tục làm phong phú “bản đồ di sản” của xứ Nghệ, phản ánh sinh động đời sống văn hóa, tín ngưỡng, ẩm thực, bao gồm miền núi, đồng bằng và khu vực ven biển.
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành 2 quyết định ghi danh Lễ hội Đền Mai Bảng và tri thức chế biến món ăn từ lươn ở Nghệ An vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Nguồn: nghean.gov.vn
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Việt Nam ngày 7/1 cho biết, theo Quyết định số 23/QĐ-BVHTTDL, Lễ hội Đền Mai Bảng (phường Cửa Lò, Nghệ An) chính thức được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Lễ hội gắn liền với tín ngưỡng thờ Chiêu Trưng Đại Vương Lê Khôi, vị tướng tài triều Lê sơ, người có công lớn trong khởi nghĩa Lam Sơn, giúp vua Lê Lợi đánh tan quân Minh, khai hoang, lập làng, ổn định cuộc sống cư dân vùng biển.
Sau khi ông qua đời, nhân dân lập bài vị thờ phụng, tôn ông làm Thành Hoàng làng. Ngoài thờ Chiêu Trưng Đại Vương Lê Khôi, đền còn thờ Chế Thắng phu nhân Nguyễn Thị Bích Châu, Thủy Tinh phu nhân và 6 vị khai cơ lập làng khác, phản ánh chiều sâu tín ngưỡng, truyền thống “uống nước nhớ nguồn” của cư dân ven biển. Hằng năm, đền Mai Bảng tổ chức hai lễ hội lớn vào ngày 12/2, 3/5 (âm lịch). Trong đó, lễ hội ngày 12/2 mang ý nghĩa đặc biệt: vừa là ngày kỷ niệm thành lập làng, vừa là lễ cầu ngư của ngư dân biển Cửa Lò, đồng thời là ngày giỗ Chế Thắng phu nhân.
Lễ hội gồm phần lễ trang nghiêm cùng các nghi thức cầu đinh, cầu ngư, rước kiệu và phần hội sôi nổi với trò chơi dân gian như cờ người, kéo co, lắc mủng, đẩy gậy, nhảy bao bố, làm “Quết Oản” - tạo nên không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng giàu bản sắc. Được xem là di sản văn hóa phi vật thể tiêu biểu của cư dân vùng biển, lễ hội Đền Mai Bảng góp phần bảo tồn giá trị truyền thống, bồi đắp tinh thần đoàn kết cộng đồng, giáo dục lòng yêu nước cho thế hệ.
Cổng Đền Mai Bảng, di tích lịch sử và văn hóa tại phường Cửa Lò, Nghệ An. Nguồn: visitnghean.gov.vn
Cùng với lễ hội đền Mai Bảng, “Tri thức dân gian trong chế biến món ăn lươn tại Nghệ An” cũng ghi danh theo Quyết định số 22/QĐ-BVHTTDL. Đây là sự ghi nhận xứng đáng cho một loại hình tri thức dân gian đặc sắc, gắn bó mật thiết tới đời sống lao động, sinh hoạt và văn hóa ẩm thực của người dân xứ Nghệ. Lươn là loài thủy sản quen thuộc, gắn liền với đồng ruộng, ao hồ, mương máng. Từ nguồn nguyên liệu dân dã ấy, người Nghệ An qua nhiều thế hệ đã tích lũy và hoàn thiện hệ thống tri thức chế biến phong phú, tạo nên những món ăn mang hương vị đặc trưng, khó nơi nào có thể trộn lẫn. Các món nổi tiếng như cháo lươn, súp lươn, miến lươn, lươn xào sả ớt, lươn om không chỉ hấp dẫn bởi hương vị đậm đà mà còn nhờ kỹ thuật chế biến tinh tế: từ khâu chọn lươn, làm sạch, khử tanh, tẩm ướp gia vị đến cách nấu sao cho giữ trọn vị ngọt tự nhiên, màu sắc bắt mắt và mùi thơm đặc trưng.
Những bí quyết này phần lớn truyền miệng trong gia đình, dòng họ, làng xóm, trở thành tài sản văn hóa chung cộng đồng. Việc tri thức chế biến món ăn từ lươn ở Nghệ An được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vừa tôn vinh giá trị văn hóa ẩm thực, vừa nâng cao nhận thức cộng đồng về vai trò tri thức dân gian trong đời sống hiện đại. Đây là cơ sở quan trọng để địa phương xây dựng các chương trình bảo tồn, truyền dạy, quảng bá ẩm thực truyền thống, gắn với phát triển du lịch và dịch vụ. Với bối cảnh du lịch trải nghiệm, , du lịch ẩm thực ngày càng hấp dẫn du khách, các món ăn từ lươn đang trở thành “đặc sản nhận diện” Nghệ An, góp phần thu hút du khách, tạo sinh kế bền vững cho người dân, đặc biệt tại đô thị du lịch và làng nghề ẩm thực truyền thống.
Từ con lươn đồng quen thuộc, người Nghệ An sáng tạo nên nhiều món ăn đặc sắc, kết tinh tri thức dân gian được trao truyền qua nhiều thế hệ. Nguồn: visitnghean.gov.vn
Kim Chi