(TAP) - Với 488/492 đại biểu tán thành, Quốc hội Việt Nam đã thông qua Luật Hộ tịch (sửa đổi), với hàng loạt điểm mới đáng chú ý. Văn bản này đánh dấu bước chuyển quan trọng trong quản lý hộ tịch, từ mô hình phụ thuộc vào hồ sơ giấy và nơi cư trú sang nền tảng số hóa, liên thông dữ liệu trên phạm vi toàn quốc.
Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu trình bày Báo cáo thẩm tra dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi). Nguồn: chinhphu.vn
Theo thông tin đăng tải trên Cổng thông tin điện tử Quốc hội Việt Nam, một trong những thay đổi đáng chú ý của Luật Hộ tịch 2026 là việc bãi bỏ quy định gắn đăng ký hộ tịch với nơi cư trú. Nếu trước đây, Luật Hộ tịch 2014 yêu cầu các thủ tục như khai sinh, khai tử hay xác nhận tình trạng hôn nhân phải thực hiện tại nơi thường trú hoặc tạm trú; thì nay người dân có thể đăng ký tại bất kỳ UBND cấp xã nào thuận tiện. Quy định mới phù hợp với xu hướng dịch chuyển lao động, đồng thời giúp tiết kiệm thời gian, chi phí và giảm áp lực giải quyết hồ sơ giữa các địa phương.
Luật sửa đổi cũng bổ sung cơ chế đăng ký hộ tịch theo hướng chủ động. Cơ quan nhà nước có thể tự động thực hiện đăng ký khai sinh, khai tử dựa trên dữ liệu kết nối từ các cơ sở khám, chữa bệnh. Cách làm này giảm sự phụ thuộc vào việc người dân trực tiếp thực hiện thủ tục, đồng thời bảo đảm các sự kiện hộ tịch được ghi nhận kịp thời. Việc đăng ký khai sinh sớm giúp trẻ nhanh chóng xác lập quyền nhân thân, tạo điều kiện tiếp cận bảo hiểm y tế và giáo dục. Bộ Tư pháp Việt Nam cho biết hiệu quả triển khai phụ thuộc vào tiến độ kết nối dữ liệu của ngành y tế; Chính phủ sẽ xây dựng lộ trình cụ thể để bảo đảm tính đồng bộ.
Một điểm tiến bộ khác là việc công nhận giá trị pháp lý của dữ liệu điện tử. Theo quy định, dữ liệu hộ tịch điện tử, bao gồm bản điện tử của giấy tờ hộ tịch, có giá trị tương đương bản giấy khi thực hiện thủ tục hành chính và các giao dịch liên quan. Cơ quan nhà nước có thể khai thác trực tiếp dữ liệu từ hệ thống, không yêu cầu người dân nộp lại giấy tờ đã có, qua đó cắt giảm thủ tục trung gian và thúc đẩy dịch vụ công trực tuyến. Đồng thời, luật quy định rõ trách nhiệm kiểm tra, đối chiếu và phối hợp điều chỉnh khi thông tin giữa các hệ thống chưa thống nhất, nhằm bảo đảm tính chính xác. Đáng chú ý, luật nhấn mạnh nguyên tắc người dân chỉ cần cung cấp thông tin một lần. Các cơ quan có trách nhiệm chia sẻ, khai thác dữ liệu đã kết nối thay vì yêu cầu kê khai lặp lại, góp phần đơn giản hóa quy trình và nâng cao hiệu quả quản lý.
Với 488/492 đại biểu (chiếm tỷ lệ 97,60% tổng số ĐBQH) tán thành, Quốc hội thông qua Luật Hộ tịch (sửa đổi). Nguồn: quochoi.vn
Ngoài ra, luật xác định cơ sở dữ liệu hộ tịch là một phần của hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia, xây dựng theo mô hình tập trung, thống nhất từ trung ương đến địa phương và do Bộ Tư pháp Việt Nam quản lý. Thay cho cách lưu trữ sổ giấy phân tán trước đây, hệ thống mới cho phép cập nhật dữ liệu liên tục, đồng thời kết nối với các lĩnh vực như y tế, bảo hiểm, giáo dục. Đây được xem là nền tảng quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả giải quyết thủ tục hành chính và hỗ trợ công tác hoạch định chính sách.
Tuy nhiên, quá trình triển khai đặt ra yêu cầu cao về hạ tầng công nghệ, bảo đảm an toàn thông tin và cơ chế phối hợp liên ngành. Hiệu quả thực tế phụ thuộc lớn vào mức độ đồng bộ của các yếu tố này. Luật Hộ tịch 2026 dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/3/2027.
Hoang Trong
