(TAP) - Lễ hội Vật cầu nước làng Vân (phường Vân Hà, tỉnh Bắc Ninh) từ lâu đã trở thành một trong những lễ hội dân gian đặc sắc bậc nhất vùng Kinh Bắc. Giữa không gian đậm đặc sắc màu văn hóa truyền thống, những màn tranh cầu sôi động trên sới bùn mang đến bầu không khí náo nhiệt, tái hiện sinh động đời sống tinh thần của cư dân nông nghiệp lúa nước qua nhiều thế hệ.
Các quân cầu tranh tài quyết liệt trên sới bùn trong trận đấu mở màn Lễ hội Vật cầu nước làng Vân năm 2026. Nguồn: Facebook Phường Vân Hà, tỉnh Bắc Ninh
Theo thông tin đăng tải trên trang Facebook chính thức của phường Vân Hà, Lễ hội Vật cầu nước làng Vân được tổ chức vào các ngày 12 đến 14 tháng Tư âm lịch, chu kỳ bốn năm một lần. Trải qua hàng trăm năm lưu truyền, lễ hội không chỉ là ngày hội lớn của người dân địa phương mà còn trở thành điểm hẹn văn hóa hấp dẫn đối với du khách gần xa. Nơi đây hội tụ những giá trị tín ngưỡng dân gian, tinh thần thượng võ cùng khát vọng muôn đời của cư dân nông nghiệp về cuộc sống bình yên, no đủ và mùa màng bội thu.
Trong tâm thức người dân làng Vân, quả cầu tượng trưng cho mặt trời - nguồn cội của sự sống, ánh sáng và sự sinh sôi. Cuộc tranh cầu vì thế không đơn thuần là màn so tài sức mạnh, mà còn gửi gắm ước vọng chinh phục thiên nhiên, cầu mong mưa thuận gió hòa, cây cối tốt tươi và cuộc sống ấm no. Người dân địa phương vẫn truyền nhau niềm tin rằng những giọt bùn từ sới vật văng lên người sẽ mang theo may mắn, tài lộc và bình an suốt năm mới.
Lễ hội còn gắn liền với việc tưởng nhớ Đức Thánh Tam Giang - vị thần có công lao bảo quốc, hộ dân. Thông qua các nghi lễ truyền thống và trò diễn dân gian, không khí mừng công, mừng chiến thắng của cha ông tái hiện giữa đời sống đương đại, góp phần nuôi dưỡng lòng tự hào dân tộc và tinh thần đoàn kết cộng đồng.
Điểm độc đáo nhất của lễ hội nằm ở cuộc thi vật cầu nước diễn ra trên sới bùn rộng khoảng 200m² trước cửa Đền Vân. Từ sáng sớm, những người phụ nữ trong trang phục truyền thống gánh nước từ sông Cầu đổ xuống sân đấu. Dòng nước hòa cùng đất tạo nên lớp bùn mềm mịn, tượng trưng cho sự màu mỡ của ruộng đồng và mở đầu cho nghi thức cầu mùa đầy ý nghĩa.
16 quân cầu mình trần, đóng khố thi đấu sôi nổi, tái hiện nét đẹp văn hóa truyền thống được lưu giữ qua nhiều thế hệ. Nguồn: Facebook Phường Vân Hà, tỉnh Bắc Ninh
Tham gia tranh cầu là 16 "quân cầu" - những trai làng khỏe mạnh, đạo đức tốt, được tuyển chọn kỹ lưỡng và chia thành hai đội Giáp Thượng và Giáp Hạ. Trước ngày hội, các quân cầu phải thực hiện nhiều quy định kiêng kỵ theo phong tục địa phương nhằm giữ thân tâm thanh sạch trước khi bước vào sân thánh.
Sau nghi thức trình Thánh, quả cầu gỗ mít nặng khoảng 20kg được đưa ra giữa sân trong tiếng trống hội vang dội. Trên nền bùn lầy trơn trượt, các quân cầu mình trần, đóng khố lao vào tranh cướp quả cầu bằng tất cả sức mạnh, sự dẻo dai và tinh thần quyết tâm. Những pha nâng cầu, cản phá, giằng co đầy kịch tính diễn ra giữa tiếng hò reo không ngớt của hàng nghìn khán giả, tạo nên bức tranh lễ hội sống động và giàu cảm xúc. Không chỉ là cuộc thi đấu thể lực, vật cầu nước còn phản ánh tinh thần thượng võ, ý chí đoàn kết và sức mạnh cộng đồng của người dân vùng Kinh Bắc. Qua từng đường cầu, từng bước chân lấm bùn, những giá trị văn hóa truyền thống vẫn gìn giữ và trao truyền một cách tự nhiên từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Toàn cảnh trận đấu. Nguồn: Facebook Phường Vân Hà, tỉnh Bắc Ninh
Năm 2022, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh Lễ hội Vật cầu nước làng Vân vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, ghi nhận những giá trị lịch sử, văn hóa và cộng đồng đặc sắc mà lễ hội lưu giữ suốt nhiều thế kỷ. Năm 2026, lễ hội diễn ra từ ngày 28 đến 30/5, tiếp tục thu hút đông đảo người dân và du khách về với vùng quê bên dòng sông Cầu. Thời gian tới, địa phương sẽ đẩy mạnh công tác nghiên cứu, sưu tầm tư liệu, ứng dụng công nghệ số về bảo tồn di sản, đồng thời xây dựng Lễ hội Vật cầu nước làng Vân trở thành sản phẩm văn hóa - du lịch đặc trưng của Bắc Ninh, góp phần lan tỏa vẻ đẹp văn hóa Kinh Bắc đến bạn bè trong nước và quốc tế.
Hoang Phuc
